Platonizm renesansowy

Platonizm renesansowy to odrodzenie myśli Platona w Europie XV-XVI wieku, związane przede wszystkim z Florencją i Akademią Platońską zgromadzoną wokół Marsilia Ficina (1433-1499). Po wiekach, w których o Platonie wiedziano głównie pośrednio, Ficino przetłumaczył na łacinę dialogi Platona oraz Enneady Plotyna, przywracając zachodniej Europie bezpośredni dostęp do samego źródła. Ten renesans platonizmu połączył starożytną metafizykę z chrześcijańską duchowością i humanizmem.

Ilustracja do tematu — Renesansowe wznoszenie duszy ku światłu.

W przeciwieństwie do średniowiecznych systemów zbudowanych głównie na Arystotelesie, platonizm renesansowy proponował inną wizję człowieka i świata: jednostkę bardzo wysoko cenił, pojmował człowieka jako istotę pośrednią między światem materialnym a niebem oraz akcentował miłość, piękno i wznoszenie duszy ku Bogu. Był też otwarty na mistycyzm, hermetyzm i ideę „godności człowieka”.

Oś czasu platonizmu renesansowego

1433 Rodzi się Marsilio Ficino, przyszły duchowy przywódca Akademii Platońskiej we Florencji.
ok. 1462 Kosma Medyceusz funduje Akademię Platońską; Ficino zaczyna tłumaczyć Platona.
1469 Ficino wydaje komplet dialogów Platona w łacińskim przekładzie.
1474 Ukazuje się Theologia Platonica Ficina; platonizm zostaje zintegrowany z teologią chrześcijańską.
1496 Ficino publikuje łacińskie tłumaczenie Ennead Plotyna, przywracając neoplatonizm (Plotyn).
XV-XVI w. Giovanni Pico della Mirandola w Mowie o godności człowieka podnosi humanistyczną wizję jednostki.

Kluczowe idee

Prius poznania przez światło: dusza rozpoznaje prawdę i Boga dzięki wewnętrznemu światłu i miłości.
Godność człowieka: miejsce człowieka w kosmosie jest szczególne i wolne; może wybierać własną naturę.
Miłość i piękno: Eros prowadzi duszę od piękna zmysłowego ku pięknu absolutnemu (echo Uczty Platona).
Zgodność Platona z wiarą: platonizm jako wsparcie dla chrześcijaństwa (Ficino traktuje Platona niemal jak poprzednika wiary).
Hermetyzm i mistyka: pisma hermetickie i kabalistyczne splatają się z platonizmem.

Przedstawiciele

Marsilio Ficino (1433-1499), filozof i tłumacz; serce Akademii Platońskiej, autor Theologia Platonica.
Giovanni Pico della Mirandola (1463-1494), hrabia i filozof; Mowa o godności człowieka.
Kosma i Wawrzyniec Medyceusze, mecenasi Akademii i patroni odrodzenia.
Pietro Bembo i inni humaniści, popularyzatorzy stylu i treści platońskiej.

Głośne cytaty

„Urodziliśmy się, aby pojąć, że światło jest właśnie światłem duszy i że miłość jest drogą do prawdy.”

Marsilio Ficino (parafraza z Theologia Platonica)

„Nie uczyniliśmy cię ani istotą niebiańską, ani ziemską, abyś, jako wolny, z własnej woli został kowalem samego siebie.”

Pico della Mirandola, Mowa o godności człowieka (parafraza)

Porównania z innymi kierunkami

Platonizm renesansowy kontynuuje platonizm starożytny i czerpie z neoplatonizmu (Ficino tłumaczy samego Plotyna), ale nadaje myśli ton humanistyczny i chrześcijański. Wobec szkolastyki, zbudowanej na Arystotelesie, renesansowy platonizm jest mniej systemowy i dialektyczny, a bardziej literacki, mistyczny i nastawiony na człowieka. W tej samej epoce neostoicyzm Lipsiusa proponuje etykę cnoty i stałości, podczas gdy platonizm renesansowy wzywa do wznoszenia duszy ku pięknu i Bogu. To dwie równoległe, renesansowe drogi: jedna ku męstwu w świecie, druga ku światłu ponad światem.