Arthur Schopenhauer (1788-1860) to niemiecki filozof, autor pesymistycznego systemu, w którym wolą (Wille) jest rzeczą samą w sobie, a świat zjawisk jest tylko jej przedstawieniem (Vorstellung). Urodzony w Gdańsku w zamożnej rodzinie kupieckiej, studiował w Getyndze i Berlinie, a po latach podróży i nieudanej karierze akademickiej osiadł we Frankfurcie nad Menem. Sławę zyskał dopiero w ostatnich latach życia, gdy jego filozofia zaczęła współbrzmieć z epoką. To filozof szczególnie bliski tradycji stoickiej: choć nie należał formalnie do Stoi, jego etyka spokoju, wyrzeczenia i panowania nad pragnieniami ma silnie stoicki rys.
Czytasz biografię osoby. Jego kierunek filozoficzny omawia osobna strona: Idealizm niemiecki (w którym Kant i wola odgrywają centralną rolę), a wątek stoickiego spokoju łączy go ze stoicyzmem.
Oś czasu życia
- 1788 Rodzi się w Gdańsku w rodzinie kupieckiej.
- 1805 Śmierć ojca, Heinricha (możliwe samobójstwo); Schopenhauer otrzymuje środki na życie i studia.
- 1811-1813 Studia w Berlinie i Getyndze; prywatnie uczy się u Fichtego.
- 1818 Publikuje Świat jako wola i przedstawienie (Die Welt als Wille und Vorstellung).
- 1821 Spór z sąsiadką, który przegrywa w sądzie; uraza i niechęć do świata akademickiego.
- 1831-1833 Ucieka z Berlina przed epidemią cholery; osiada we Frankfurcie nad Menem.
- 1836-1854 Pisze uzupełnienia: O woli w przyrodzie, Parerga i Paralipomena.
- 1851 Parerga i Paralipomena przynoszą mu sławę.
- 1860 Umiera we Frankfurcie.
Ciekawe anegdoty
Najbardziej znana dotyczy jego relacji z Heglem. Schopenhauer nie znosił Hegla i celowo wykładał na uniwersytecie w Berlinie o tych samych godzinach, co on, wiedząc że się naraża. Sala świeciła pustką: studenci wybierali Hegla. Po latach niepowodzeń akademickich Schopenhauer wycofał się i już nigdy nie wykładał regularnie.
Druga anegdota łączy go z jego ulubionym psem, nazwanym „Atma” (po indyjsku „dusza świata”). Filozof, głoszący pesymizm i wyrzeczenie, spędzał samotne wieczory z psem, a jego pogarda dla ludzkości kontrastowała z czułością do zwierzęcia. To jeden z najbardziej charakterystycznych rysów jego osobowości.
Trzecia dotyczy jego stoicko-buddyjskiego spokoju w obliczu sławy. Kiedy wreszcie, w ostatnich latach życia, stał się sławny, nie zmienił trybu życia: nadal wstawał wcześnie, pracował rano, grał na flecie po południu i utrzymywał zdystansowany, ascetyczny styl. Jego filozofia spokoju i panowania nad pragnieniami wybrzmiewa jak nowoczesna wersja stoickiej apathei.
Najważniejsze dzieła
- Świat jako wola i przedstawienie (1818): fundament systemu, wola i przedstawienie.
- Parerga i Paralipomena (1851): eseje, które przyniosły sławę (m.in. Erystyka).
- O woli w przyrodzie (1836): wola jako zasada przyrody.
- Dwa podstawowe problemy etyki (1840): wolność woli i podstawy moralności.
Głośne cytaty
„Życie to coś, co ciągle kołysze się między pragnieniem a nudą.”
Schopenhauer (parafraza)
„Człowiek może czynić to, co chce, ale nie może chcieć tego, co chce.”
Schopenhauer, O wolności woli (parafraza)
Znaczenie
Schopenhauer, choć wyrasta z kantyzmu i idealizmu, nadał filozofii zwrot pesymistyczny i woluntarystyczny: wola, a nie rozum, jest fundamentem świata. Wpłynął na Nietzschego, Wagnera, Freuda i całą filozofię życia. Jednocześnie jego etyka spokoju, wyrzeczenia i rozpoznania naszych słabości ma wyraźnie stoicki rodowód: to współczesna apatheia, doskonały pomost między stoicyzmem a nowoczesną psychologią.
Zobacz też
- Idealizm niemiecki
- Stoicyzm (starożytny rodowód jego spokoju)
- Kantyzm (jego punkt wyjścia)
- Ludzie filozofii (hub biografii)
