Søren Kierkegaard (1813-1855) to duński filozof, teolog i pisarz, uznawany za ojca egzystencjalizmu. Urodzony w Kopenhadze, prowadził samotne, pełne refleksji życie, pisząc pod licznymi pseudonimami (Johannes Climacus, Anti-Climacus, Victor Eremita i inni), co pozwalało mu prezentować sprzeczne stanowiska bez zajmowania jednego. Jego myśl skupia się na jednostce, lęku, wolności, skoku wiary i autentycznym istnieniu, przeciwstawionym bezosobowemu tłumowi i heglowskiej abstrakcji.
Czytasz biografię osoby. Jego kierunek filozoficzny omawia osobna strona: Egzystencjalizm.
Oś czasu życia
- 1813 Rodzi się w Kopenhadze; najmłodszy z siedmiorga dzieci, wśród których wielka śmiertelność.
- 1830-1840 Studia teologiczne na Uniwersytecie w Kopenhadze; początkowo sceptyczny wobec kariery duchownego.
- 1841 Zerwanie zaręczyn z Reginą Olsen; wydarzenie, które odcisnęło piętno na jego myśli.
- 1843 Publikuje Albo-albo (Enten-Eller) pod pseudonimem Victor Eremita; wielki sukces literacki.
- 1844 Pojęcie lęku (Begrebet Angest), analiza lęku jako wolności.
- 1846 Okruchy filozoficzne i Naukowe pośladki (Afsluttende Uvidenskabelig Efterskrift); zwrot ku subiektywności.
- 1849 Choroba na śmierć (Sygdommen til Døden), o rozpaczy i „skoku wiary”.
- 1855 Umiera w Kopenhadze, po krótkiej, ostrej polemice z duńskim Kościołem państwowym.
Ciekawe anegdoty
Najbardziej poruszająca dotyczy zerwania zaręczyn z Reginą Olsen. Kierkegaard kochał ją, lecz uznał, że jego melancholia i powołanie filozoficzne nie pozwalają mu na małżeństwo. Zerwał zaręczyny w 1841 roku, poświęcając się pisarstwu; Regina pozostała w jego myśli na zawsze. Wiele dzieł powstało w dialogu z tą stratą — obraz męczeństwa jednostki wobec wymogów egzystencji.
Druga anegdota dotyczy jego relacji z Heglem i duńskim heglizmem. Kierkegaard drwił z systemu, który „wyjaśnia wszystko, ale nie pomaga żyć”. Wykpiwał myślicieli, którzy budują wspaniałe gmachy, lecz sami mieszkają w szopie obok. Dla niego prawda egzystencjalna nie jest systemem, lecz subiektywną, gorącą wewnętrznością.
Trzecia dotyczy jego ostrej polemiki z Kościołem w ostatnich miesiącach życia. Publikował serię „ataków” na chrześcijaństwo państwowe, które jego zdaniem zredukowało wiarę do wygodnej instytucji. Pisał, że „prawdziwe chrześcijaństwo” to skok, ryzyko i poświęcenie, nie obywatelski zwyczaj. Zmarł wkrótce po tych tekstach.
Najważniejsze dzieła
- Albo-albo (1843): estetyczna versus etyczna postawa życia.
- Pojęcie lęku (1844): lęk jako warunek wolności.
- Okruchy filozoficzne (1844) i Naukowe pośladki (1846): subiektywność i „skok wiary”.
- Choroba na śmierć (1849): rozpacz i wiarygodność religijna.
Głośne cytaty
„Życie można przeżyć tylko do przodu, ale zrozumieć można je dopiero wstecz.”
Kierkegaard (parafraza z dzienników)
„Lęk jest zawrotem głowy wobec wolności.”
Kierkegaard, Pojęcie lęku (parafraza)
Znaczenie
Kierkegaard zbudował filozofię jednostki w epoce dominujących systemów. Jego pojęcia lęku, wolności, subiektywności i skoku wiary stały się fundamentem egzystencjalizmu i wpłynęły na Heideggera, Jaspersa, Sartre’a oraz całą myśl o autentyczności. Jego protest przeciw bezosobowemu tłumowi i systemowi brzmi dziś szczególnie inaczej w dobie technologii i masowej kultury.
Zobacz też
- Egzystencjalizm (jego kierunek filozoficzny)
- Filozoficzna Mapa
- Ludzie filozofii (hub biografii)
