Arystoteles (384-322 p.n.e.) to jeden z największych filozofów starożytności, uczeń Platona, wychowawca Aleksandra Wielkiego i twórca systematycznej filozofii, która na ponad dwa tysiące lat ukształtowała język nauki, logiki i etyki. Urodzony w Stagirze, na północno-wschodnich krańcach greckiego świata, pochodził z rodziny związanej z medycyną i dworem macedońskim.
Życie Arystotelesa dzieli się na trzy wielkie etapy: młodość spędzona w Akademii Platona, lata w Macedonii jako nauczyciel Aleksandra oraz dojrzałe nauczanie we własnym ateńskim Liceum. Każdy z tych etapów pozostawił ślad w jego myśli, od platońskiego idealizmu po własny, konkretny i empiryczny system.
Czytasz biografię osoby. Jego kierunek filozoficzny omawia osobna strona: Arystotelizm.
Oś czasu życia
- 384 p.n.e. Rodzi się w Stagirze. Ojciec Nikomachos jest lekarzem nadwornym króla Amyntasa w Macedonii.
- ok. 367 p.n.e. Przybywa do Aten i wstępuje do Akademii Platona, gdzie pozostaje około dwudziestu lat.
- 347 p.n.e. Po śmierci Platona opuszcza Ateny; przebywa w Assos i na Lesbos, prowadząc badania przyrodnicze.
- 343/342 p.n.e. Na prośbę Filipa II Macedońskiego zostaje wychowawcą młodego Aleksandra.
- 335 p.n.e. Wraca do Aten i zakłada Liceum (perypatetycką szkołę), którą prowadzi około trzynastu lat.
- 323 p.n.e. Po śmierci Aleksandra, wobec antymacedońskich nastrojów, opuszcza Ateny.
- 322 p.n.e. Umiera na Eubei, w Chalkidzie.
Ciekawe anegdoty
„Platon jest mi drogi, ale prawda droższa.” To jedno z najsłynniejszych powiedzeń przypisywanych Arystotelesowi, po łacinie Amicus Plato, sed magis amica veritas. Mimo że przez dwie dekady uczył się u największego filozofa Aten, gdy trzeba było wybrać między mistrzem a prawdą, wybrał prawdę. Anegdota oddaje też istotę jego zerwania z platonizmem: tam, gdzie Platon widział świat wiecznych idei, Arystoteles szukał struktury w samych rzeczach.
Drugą słynną anegdotą jest powód, dla którego Arystoteles opuścił Ateny pod koniec życia. Gdy po śmierci Aleksandra Wielkiego w mieście wzrosły nastroje przeciw Macedonii, oskarżono go, jak kiedyś Sokratesa, o bezbożność. Arystoteles nie czekał na wyrok. Podobno powiedział, że nie pozwoli Ateńczykom „zgrzeszyć po raz drugi przeciw filozofii”, nawiązując do skazania Sokratesa. Wybrał ucieczkę zamiast losu Sokratesa, tłumacząc, że nie chce dać miastu kolejnej okazji do takiej zbrodni.
Trzecia anegdota dotyczy nazwy jego szkoły. Uczniowie Arystotelesa zwani byli „perypatetykami”, czyli chodzącymi. Według tradycji Arystoteles wykładał, przechadzając się po krużgankach Liceum. Historycy spierają się, czy chodziło o zwykły zwyczaj spacerowania, czy o słup słoneczny (peripatos), przy którym nauczał, ale obraz filozofa, który myśli w ruchu, przetrwał w kulturze.
Najważniejsze pojęcia i dzieła
- Organon: zbiór pism logicznych, w tym o sylogizmie i kategoriach.
- Metafizyka: o substancji, formie, materii oraz czterech przyczynach.
- Fizyka: o naturze, ruchu i zmianie.
- Etyka nikomachejska: o cnotach i „złotym środku”.
- Polityka: o wspólnocie, obywatelstwie i formach ustroju.
Głośne cytaty
„Wszyscy ludzie z natury pragną poznania.”
Arystoteles, Metafizyka
„Cnota jest trwałym usposobieniem do zachowywania środka.”
Arystoteles, Etyka nikomachejska
Znaczenie
Arystoteles położył fundamenty logiki, biologii, etyki i teorii państwa, a jego dzieła przez wieki stanowiły rdzeń uniwersyteckiego nauczania w arabskim i chrześcijańskim średniowieczu. Wpłynął na Awicennę, Awerroesa i Tomasza z Akwinu, a przez nich na całą zachodnią myśl. Jego koncepcje substancji, przyczyn i cnoty pozostają żywe w filozofii do dziś.
Zobacz też
- Arystotelizm (jego kierunek filozoficzny)
- Platonizm (nurt mistrza, którego krytykował)
- Szkolastyka i tomizm (średniowieczne dziedzictwo)
- Ludzie filozofii (hub biografii)
