Platon (prawdziwe imię Aristokles, 427-347 p.n.e.) to uczeń Sokratesa, założyciel ateńskiej Akademii i jeden z dwóch największych filozofów starożytności obok Arystotelesa. Urodził się w Atenach lub na Eginie, w arystokratycznej rodzinie. Przydomek „Platon” (od greckiego platys, szeroki) odnosił się podobno do jego szerokich ramion lub czoła, i tak przeszedł do historii pod tym imieniem.
Czytasz biografię osoby. Jego kierunek filozoficzny omawia osobna strona: Platonizm.
Oś czasu życia
- 427 p.n.e. Rodzi się w Atenach jako Aristokles.
- ok. 407 p.n.e. Poznaje Sokratesa i zostaje jego uczniem.
- 399 p.n.e. Skazanie i śmierć Sokratesa; Platon jest świadkiem procesu mistrza.
- 399-387 p.n.e. Podróżuje po świecie greckim i do Egiptu; ostatecznie osiada w Atenach.
- ok. 387 p.n.e. Zakłada Akademię, pierwszą systematyczną szkołę wyższą w historii.
- 348/347 p.n.e. Umiera; po nim szkołę prowadzą kolejni kierownicy.
Ciekawe anegdoty
Najsłynniejsza anegdota wiąże się z jego przydomkiem. Według tradycji Platon nie nazywał się tak od urodzenia. Rzekomo otrzymał przydomek „Platon” od szerokości ciała albo czoła, ale inna wersja mówi, że to Sokrates nazwał go tak ze względu na szerokość jego umysłu i stylu. Z każdego powodu nazwa przyjęła się na tyle, że Aristokles przeszedł do historii jako Platon.
Druga, równie głośna anegdota dotyczy jego zerwania z polityką. Młodym człowiekiem Platon marzył o działalności politycznej. Gdy jednak zobaczył, jak skazany został jego ukochany nauczyciel Sokrates, i jak krótko potem próbowano wciągnąć go samego w polityczne afery, odszedł od zamierzeń. Tradycja głosi, że doszedł do wniosku, iż dopóki filozofowie nie będą rządzić, albo rządzący nie zaczną filozofować, państwa nie wyjdą z nieszczęść. Ta wizja stała się jądrem idei „filozofa-króla” w Państwie.
Trzecia anegdota wiąże go z Akademią. Miała podobno nosić napis „Niech nikt niegeometrem nie wchodzi”, podkreślający, że dla Platona matematyka była wstępem do filozofii. Historycy spierają się o dosłowność napisu, ale dobrze oddaje on wagę, jaką Platon przywiązywał do rozumu i miary w poznaniu.
Najważniejsze dzieła
- Państwo: o sprawiedliwości, idealnym państwie i alegoria jaskini, a także o filozofie-królu.
- Uczta: o miłości (Erosie) i wznoszeniu się ku pięknu.
- Fajdros: o duszy, miłości i retoryce.
- Menon: o cnotach i o wiedzy jako przypominaniu (anamneza).
- Timajos: kosmologiczny mit o stworzeniu świata.
Głośne cytaty
„Gdy filozofowie nie będą królowali, a królowie nie zaczną naprawdę filozofować, państwa nie wyjdą nigdy z nieszczęść.”
Platon, Państwo (parafraza słynnej tezy)
„Wszyscy ludzie pragną z natury poznania.”
Ujęcie doceniające wiedzę, przypisywane duchowi Akademii (echo Uczty i Państwa)
Znaczenie
Platon jest twórcą jednej z dwóch wielkich tradycji filozofii zachodniej. Jego Akademia działała przez niemal tysiąc lat, a jego myśl, przez neoplatonizm i chrześcijaństwo, wpłynęła na filozofię średniowieczną, renesansową i nowożytną. Każdy filozof, jak głosi Whitehead, to tylko „przypis do Platona”.
Zobacz też
- Platonizm (jego kierunek filozoficzny)
- Neoplatonizm (późniejsza gałąź z Plotyna)
- Arystotelizm (nurt jego ucznia Arystotelesa)
- Ludzie filozofii (hub biografii)
