Jean-Paul Sartre (1905-1980) to francuski filozof, pisarz i dramaturg, główna postać egzystencjalizmu i jeden z najważniejszych intelektualistów XX wieku. Urodzony w Paryżu, kształcił się w École normale supérieure, gdzie poznał Simone de Beauvoir, która stała się jego życiową partnerką intelektualną. Sartre wyszedł od fenomenologii Husserla, lecz przekształcił ją w filozofię wolności, odpowiedzialności i zaangażowania. Jego teza, że „egzystencja poprzedza esencję”, stała się hasłem egzystencjalizmu: człowiek nie ma z góry ustalonej natury, lecz sam siebie tworzy przez czyny.
Czytasz biografię osoby. Jego kierunek filozoficzny omawia osobna strona: Egzystencjalizm. Sartre łączył ten nurt z fenomenologią Husserla.
Oś czasu życia
- 1905 Rodzi się w Paryżu; wcześnie traci ojca.
- 1924-1928 Studia w École normale supérieure; przyjaźń z Simone de Beauvoir.
- 1936-1938 Pierwsze dzieła: Transcendencja ego (1936), Nudności (La Nausée, 1938), powieść egzystencjalna.
- 1939-1940 Mobilizacja i niewola w czasie II wojny światowej.
- 1943 Bycie i nicość (L’Être et le néant), główny traktat egzystencjalizmu.
- 1945 Wykład Egzystencjalizm jest humanizmem (L’existentialisme est un humanisme), który uczynił z nurtu modę intelektualną.
- 1964 Odrzuca Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury.
- 1980 Umiera w Paryżu; wielki pogrzeb publiczny.
Ciekawe anegdoty
Najbardziej znana dotyczy jego odrzucenia Nagrody Nobla w 1964 roku. Sartre odmówił przyjęcia literackiego Nobla, tłumacząc, że nie chce być „uprzedmiotowiony” przez instytucję i że pragnie zachować niezależność. Gest ten uczynił z niego legendę intelektualisty, który odmawia oficjalnego uznania.
Druga anegdota dotyczy jego współpracy z Simone de Beauvoir. Ich otwarty, nietradycyjny związek, oparty na wolności i wymianie intelektualnej, stał się symbolem nowoczesnej pary myślowej. To z niej wyrosła też Druga płeć (1949), fundamentalna praca feministyczna, która wiele zawdzięcza egzystencjalizmowi Sartre’a.
Trzecia dotyczy jego „zaangażowania”. Sartre wierzył, że filozof musi brać udział w sprawach świata: redagował pisma, protestował przeciw wojnom i kolonializmowi, popierał robotników i studentów. Mimo kontrowersyjnych wyborów politycznych, pozostał wierny zasadzie, że słowa powinny zmieniać rzeczywistość. To był model intelektualisty totalnego (intellectuel engagé).
Najważniejsze dzieła
- Bycie i nicość (1943): wolność, świadomość, „zła wiara”, dla-siebie i w-sobie.
- Egzystencjalizm jest humanizmem (1946): popularne ujęcie egzystencjalizmu.
- Nudności (1938): powieść o przypadkowości istnienia.
- Muchy (1943), Za zamkniętymi drzwiami (1944): dramaty egzystencjalne.
Głośne cytaty
„Egzystencja poprzedza esencję.”
Jean-Paul Sartre, Egzystencjalizm jest humanizmem (1946)
„Jesteśmy skazani na wolność.”
Jean-Paul Sartre (parafraza z Bycia i nicości)
Znaczenie
Sartre uczynił z egzystencjalizmu dominującą filozofię powojennej Europy. Jego analiza wolności, odpowiedzialności, „złej wiary” i relacji z innymi wpłynęła na filozofię, literaturę, teatr i psychologię. Teza, że człowiek sam tworzy swój sens, była impulsem dla nowożytnego humanizmu i refleksji o wolności jednostki w świecie.
Zobacz też
- Egzystencjalizm (jego kierunek filozoficzny)
- Fenomenologia (jego punkt wyjścia)
- Ludzie filozofii (hub biografii)
