Plotyn (204-270 n.e.) to założyciel neoplatonizmu i jedna z najbardziej tajemniczych postaci późnej starożytności. Urodzony prawdopodobnie w Lykopolis w rzymskim Egipcie, przez większość dorosłego życia uczył w Rzymie, gdzie od 244 roku prowadził szkołę wśród ludzi zabieganych o duchowe wyzwolenie. Jego nauka, zebrana przez ucznia Porfiriusza w Enneadach, zbudowała hierarchiczną metafizykę świata wyłaniającego się z Jedni.
Czytasz biografię osoby. Jego kierunek filozoficzny omawia osobna strona: Neoplatonizm.
Oś czasu życia
- 204/205 n.e. Rodzi się w Lykopolis w Egipcie.
- ok. 232-242 n.e. Studiuje w Aleksandrii pod kierunkiem Ammoniosa Sakkasa, u którego poznaje Platona i Arystotelesa.
- 244 n.e. Przybywa do Rzymu; zaczyna nauczać i żyje wśród uczniów.
- 253 n.e. Porfiriusz zostaje jego uczniem i późniejszym spadkobiercą oraz redaktorem pism.
- 270 n.e. Umiera w Kampanii; przed śmiercią prosi, by słowa z jego rozmów nie zostały opublikowane (co nie udało się powstrzymać).
Ciekawe anegdoty
Plotyn otaczała legenda niemal mistyczna. Według relacji Porfiriusza wstydził się własnego ciała i tak bardzo stronił od tego, co cielesne, że nie chciał ujawniać ani dnia, ani miejsca swoich narodzin, a nawet odmówił pozowania do portretu. Kiedy przyjaciel nalegał na wykonanie podobizny, Plotyn podobno odpowiedział, że wystarczy mieć wizerunek duszy, a nie ciała, które jest tylko cieniem.
Druga anegdota dotyczy jego stosunku do polityki i władzy. Cesarz Gallienus i jego żona Salonian ponoć tak bardzo szanowali Plotyna, że rozważali założenie miasta filozofów w Kampanii, wzorowanego na platońskiej Republice. Projekt nigdy nie doszedł do skutku z powodu politycznych przeszkód, ale mówi wiele o tym, jak wysoko ceniono mędrca przy cesarskim dworze.
Trzecia anegdota dotyczy jego ostatnich chwil. Według Porfiriusza Plotyn umierając miał rzucić zdanie o „przywracaniu boskości w nas” albo o powrocie do źródła, oddając w ten sposób sedno swojej filozofii: życie jako powrót duszy z materii do Jedni. Nawet śmierć stała się dla niego ostatnią lekcją emanacji i powrotu.
Najważniejsze dzieła
- Enneady: zbiór 54 traktatów, uporządkowanych przez Porfiriusza, obejmujący całą metafizykę Plotyna.
Głośne cytaty
„Jednia jest wszystkim, a zarazem niczym z rzeczy, bo źródło rzeczy nie jest żadną z nich.”
Plotyn, Enneady
„Wyjdź poza wszystko, podnieś się ponad i wróć do źródła, z którego wyszedłeś.”
Plotyn, Enneady (zachęta do powrotu duszy)
Znaczenie
Plotyn stworzył najpełniejszą metafizykę późnej starożytności i nadał platonizmowi formę, która przez wieki oddziaływała na chrześcijaństwo, judaizm i islam. Jego nauka o Jedni i emanacji przeniknęła myśl średniowieczną i renesansową, a wpływ na duchowość Zachodu trudno przecenić.
Zobacz też
- Neoplatonizm (jego kierunek filozoficzny)
- Platonizm (tradycja, z której wyrasta)
- Ludzie filozofii (hub biografii)
