Heglizm

Heglizm to system filozoficzny Georga Wilhelma Friedricha Hegla (1770-1831), najpełniejsza forma idealizmu niemieckiego. Hegel twierdzi, że całość rzeczywistości jest jednym, samorozwijającym się duchem (Geist), który dochodzi do pełnej samoświadomości przez proces dziejowy. Jego metoda to dialektyka: każda teza rodzi przeciwstawną antytezę, a ich napięcie prowadzi do syntezy, która wznosi się na wyższy poziom. Prawda nie jest martwą ostatecznością, lecz procesem.

Heglizm objął niemal całą filozofię: logikę, filozofię przyrody, ducha subiektywnego (umysł), ducha obiektywnego (prawo, moralność, państwo) i ducha absolutnego (sztuka, religia, filozofia). Po śmierci Hegla jego szkoła rozpadła się na lewicę i prawicę heglowską, a jego myśl wywarła ogromny wpływ na Marksa, Kierkegaarda i wielu późniejszych myślicieli.

Ilustracja do tematu — Dialektyka Hegla: teza, antyteza i wznosząca się synteza.

Oś czasu heglizmu

1807 Fenomenologia ducha (Phänomenologie des Geistes), dzieło o drodze świadomości do wiedzy absolutnej.
1812-1816 Nauka logiki (Wissenschaft der Logik), dialektyka pojęć bez odniesienia do świata.
1817 Encyklopedia nauk filozoficznych, zamknięty system logiki, przyrody i ducha.
1820/1821 Zarys filozofii prawa (Grundlinien der Philosophie des Rechts), filozofia wolności i państwa.
1831 Śmierć Hegla podczas epidemii cholery w Berlinie.
1841-1846 Podział szkoły: lewica heglowska (Feuerbach, Marks, Engels) i prawica; „młodzi hegliści”.

Kluczowe idee

Duch absolutny: całość rzeczywistości jako samourzeczywistniający się duch.
Dialektyka: sprzeczność jako siła napędowa rozwoju; teza-antyteza-synteza.
Historycyzm: rozum realizuje się w dziejach; „rozum w historii”.
Słynna maksyma: „to, co rozumne, jest rzeczywiste; to, co rzeczywiste, jest rozumne”.
Wolność jako cel dziejów: historia to postęp świadomości wolności.

Przedstawiciele

Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831), twórca systemu.
Lewica heglowska: Ludwig Feuerbach (1804-1872), Karl Marx (1818-1883), Friedrich Engels; odwrócili dialektykę w materializm.
Bruno Bauer (1809-1882), krytyka religii w duchu heglowskim.

Głośne cytaty

„To, co rozumne, jest rzeczywiste; a to, co rzeczywiste, jest rozumne.”

Hegel, Zasady filozofii prawa (przedmowa)

„Sowa Minerwy startuje dopiero o zmierzchu.”

Hegel, Zasady filozofii prawa (metafora filozofii, która przychodzi po zdarzeniach)

Porównania z innymi kierunkami

Heglizm jest ukoronowaniem idealizmu niemieckiego: podczas gdy Fichte kładł nacisk na podmiot, a Schelling na natura-duch, Hegel objął wszystko jednym procesem ducha. Wobec kantyzmu Hegel odrzuca granicę między zjawiskiem a rzeczą samą w sobie. Jego systematyczna ambicja odróżnia go od empiryzmu. Pesymistyczny woluntaryzm Schopenhauera i marksistowski materializm będą dwiema radykalnymi odpowiedziami na heglizm.